Bezoekt u deze website in de werkomgeving van de gemeente Rotterdam? Dan raden wij u aan om de website in Firefox te bekijken.

Economische Verkenning Rotterdam

De Economische Verkenning Rotterdam (EVR) geeft inzicht in de belangrijkste kerngegevens van de Rotterdamse economie. Daarmee is de EVR een onmisbare informatiebron voor bestuurders, ondernemers, studenten en beleidsmakers die zich bezighouden met de ontwikkeling van de Rotterdamse economie.

De gemeente Rotterdam geeft jaarlijks, met input van een aantal vaste partners, onderzoekers en wetenschappers, vorm en inhoud aan de EVR. Op deze website vindt u dan ook de laatste cijfers en het laatste nieuws over de Rotterdamse economie. Bent u op zoek naar meer achtergrondinformatie? Hier vindt u het magazine EVR 2017.

Blijf op de hoogte van al het nieuws over de Rotterdamse economie. Schrijf u in voor de nieuwsbrief of volg ons via Twitter.

EVR-partners

partner_01.png
partner_02.png
partner_03.png
partner_04.png
partner_05.png
partner_06.png
partner_07.png
partner_08.png
partner_09.png
partner_10.png
partner_11.png
partner_12.png

De economie van Rotterdam

Het momentum voor de Rotterdamse regio is goed. De regio Rotterdam groeit naar verwachting in 2015 met een bovengemiddeld percentage van 2,7%. Ook voor 2016 wordt deze zelfde groei verwacht. Deze groeiversnelling is vooral te danken aan de binnenlandse markt, waar de toename van de koopkracht relatief gunstig uitpakt voor de regio.

De economie van Groot Rijnmond staat er redelijk goed voor, maar oog voor transitie is nodig omdat technologische ontwikkelingen hun impact in de regio niet zullen missen (Regiovisie Groot Rijnmond/oktober 2015; ING).

 

Omzetgroei uitzendbranche alle segmenten 2014

Economische ontwikkeling

De Nederlandse economie klimt langzaam uit het dal. Waar de regio Rotterdam het vorig jaar nog zwaar had ten opzichte van het landelijk gemiddelde, laat de economie van Rijnmond in 2015 een groei zien van 2,5% tegenover een landelijke groei van 2,0%. Hiermee loopt de economische ontwikkeling in de regio Rotterdam iets voorop ten opzichte van het landelijke beeld.

 

Ontwikkeling werkgelegenheid en bedrijven

De cijfers over de werkgelegenheid zijn altijd de cijfers per 1-1- van het jaar T De ontwikkeling gaat dan over het jaar T -1. De meest recente cijfers zijn de cijfers per 1-1-2015. de ontwikkeling van de werkgelegenheid gaat dan over de ontwikkeling in het jaar 2014.

Traditioneel loopt het herstel van de werkgelegenheid in de regio Rijnmond achter op de landelijke ontwikkelingen. Dit heeft onder meer te maken met de structuur van de economie en het relatief lage opleidingsniveau van de Regionale beroepsbevolking. Wel zien we aan indicatoren als de vacatureontwikkeling en de ontwikkeling van de uitzenduren dat het in 2015 beter gaat met de economie. Het aantal bedrijfsvestigingen daalde in 2014 zowel in de stad (-3,6%) als in de regio (-0,4). Per januari 2015 waren er  24.448 bedrijven actief in  Rotterdam (-3,6%) en in de overige stadsregio 23.190 bedrijven (- 0,4%).

De werkgelegenheid in Rotterdam daalde in 2015 met 1,5% t.o.v. 1,4% een jaar eerder. Per 1-1- 2015 waren er 308.344 banen in de stad. In dezelfde periode daalde de werkgelegenheid in de overige stadsregio met - 1,2% t.o.v. - 3,6% een jaar eerder. Het UWV verwacht dat in 2015/2016 de werkgelegenheid in de regio licht zal groeien (+0,5% per jaar).

Per januari 2015 waren er  24.448 bedrijven actief in Rotterdam (-3,6 %) en in de overige stadsregio 23.190 bedrijven (- 0,4%). Positief was de ontwikkeling van de werkgelegenheid in de horeca, detailhandel en informatiesector in de stad. De banengroei van de informatiesector steeg zelfs met 4%. In de regio was een positieve groei in de groothandel, horeca en bij de financiële instellingen.

 

Sectoren en clusters

De zorgeconomie is al jaren een belangrijke motor van de werkgelegenheidsgroei in zowel de stadsregio als Rotterdam. In 2014 laat de werkgelegenheid in de zorg in beide gebieden een daling zien. Naar verwachting zal de werkgelegenheid in de zorgeconomie de komende jaren stabiliseren maar mogelijk ook nog licht dalen. Dit is vooral het gevolg van het landelijk overheidsbeleid voor de zorgsector.

De ontwikkeling van de werkgelegenheid in het Haven Industrieel Complex laat een verdere daling zien met ruim 1700 banen in de stad en ongeveer 1800 banen in de stadsregio.

De werkgelegenheid bij de consumentendiensten lijkt zich te stabiliseren. In de stad groeide de werkgelegenheid licht met 300 banen en in de stadsregio daalde werkgelegenheid nog licht met -200 banen.

 

Arbeidsmarkt

Hier zijn gegevens te vinden over de arbeidsmarkt en de werkgelegenheid in Rotterdam.

Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in Rotterdam, ondanks dat de werkgelegenheid daalde. Zo steeg het aantal vacatures en de omzet van de uitzendbranche en daalde het aantal WW-uitkeringen t.o.v. een jaar eerder. Zie voor meer informatie over trends en ontwikkelingen van de arbeidsmarkt en werkgelegenheid in Rotterdam ook de partnerbijdrage van Randstad ‘Meer aandacht nodig voor hoogwaardig werk’. In deze bijdrage wordt omschreven hoe trends en ontwikkelingen als automatisering en robotisering de werkgelegenheid beïnvloeden en hoe bedrijven zich hierop voor kunnen bereiden.

Grootste werkgevers in de stadsregio

Hieronder staan de 25 grootste werkgevers in de stadsregio Rotterdam. De Top 5 wordt per januari 2015 gevormd door 1. Gemeente Rotterdam, 2. Erasmus MC en Faculteit, 3 Ahold, 4. Laurens, 5. Politie Eenheid Rotterdam.

Werkgelegenheidsfunctie regio

Grote steden en hun omgeving hebben een belangrijke werkgelegenheidsfunctie in Nederland.

Deze werkgelegenheidsfunctie is de verhouding tussen de werkgelegenheid (in fte’s) en het aantal inwoners tussen de 15-65 jaar in een bepaalde regio. Deze ratio geeft een beeld van de mogelijkheden voor bewoners, maar ook pendelaars van buiten de regio, om een baan te vinden én carrière te kunnen maken in de regio. De werkgelegenheidsfunctie van de Zuidvleugel van de randstad blijft achter bij die van de Noordvleugel.

Beroepsniveau

Vergeleken met de G4 is het aandeel van beroepen op lager en middelbaar niveau in Rotterdam groter en het aandeel van beroepen op hoger niveau kleiner. Rotterdam en de regio Rijnmond zijn vergelijkbaar met het Nederlands gemiddelde.

 



Werkgelegenheid

Ontwikkeling van de werkgelegenheid

Traditioneel loopt het herstel van de werkgelegenheid in de regio Rijnmond achter op de landelijke ontwikkelingen. Dit heeft onder andere te maken met de structuur van de economie en het relatief lage opleidingsniveau van de Regionale beroepsbevolking. Wel zien we aan indicatoren als de vacatureontwikkeling en de ontwikkeling van de uitzenduren dat het in 2015 beter gaat.

Per januari 2015 waren er  24.448 bedrijven actief in Rotterdam (-3,6%) en in de overige stadsregio 23.190 bedrijven (- 0,4%). Positief was de ontwikkeling van de werkgelegenheid in de horeca, detailhandel en informatiesector in de stad. De banengroei van de informatiesector steeg zelfs met 4%. In de regio was een positieve groei in de groothandel, horeca en bij de financiële instellingen. 

Dynamiek in de werkgelegenheid

De ontwikkeling van de werkgelegenheid kent een grote dynamiek.

Naast bedrijven die failliet gaan of krimpen zijn er nieuwe starters, bedrijven die zich nieuw vestigen in de regio en bestaande bedrijven die groeien. Tussen januari 2014 en januari 2015 was het saldo van de werkgelegenheid negatief. Maar nieuwe vestigingen, starters  en groeiende ondernemingen leverden in de stadsregio Rotterdam respectievelijk 663; 4.594 en 14.046 nieuwe banen op. Totaal werden er dus 19.303 nieuwe banen gecreëerd. Dit waren er 1.447 minder dan het jaar ervoor. Daar tegenover staat een krimp van 29.079 banen. Deze krimp wordt ook voor het grootste deel veroorzaakt door de terugloop van arbeidsplaatsen bij bestaande ondernemingen. Rotterdam laat eenzelfde beeld zien.

 


Toelichting op onderstaande twee tabellen

De mutaties van de werkgelegenheid over een jaar zijn gepresenteerd op bedrijfsniveau. Bedrijfsniveau wil zeggen dat er gekeken is naar alle vestigingen behorend tot hetzelfde bedrijf die zijn actief in de Stadsregio Rotterdam. Hierbij wordt uitsluitend gekeken naar de sector waartoe de hoofdactiviteit van het bedrijf behoort.

Bij sommige bedrijven is de werkgelegenheid het grootst is het ene jaar bepaalde sector en in het daaropvolgend jaar in een andere sector. Deze bedrijven vallen onder groei of krimp en sectorverandering. (1)

In het bestand zijn correcties  toegepast omdat het jaar ervoor informatie over een bedrijf ten onrechte ontbreekt. Dit is weergegeven met administratieve correctie. (2)

Wanneer bedrijven niet mee voorkomen aan het eind van het jaar is het opgeheven of vertrokken naar een adres buiten de regio. Het is niet altijd duidelijk of deze bedrijven zijn vertrokken naar buiten de Stadsregio Rotterdam of zijn opgeheven. Informatie van buiten de regio ontbreekt. (3)

 

 

Beroepsbevolking

De beroepsbevolking in Rotterdam is sinds 2000 met 15% gestegen en in de regio Groot Rijnmond met 14%. Daarmee groeide de beroepsbevolking in Rotterdam sneller dan in gemiddeld Nederland en evenveel als in Amsterdam.

Een gunstige ontwikkeling is dat Rotterdam haar opleidingsachterstand ten opzichte van de rest van Nederland inhaalt. Het percentage hoogopgeleiden in Rotterdam is sinds 2003 toegenomen van 26%, gelijk aan het landelijk gemiddelde, tot 38% van de beroepsbevolking. Hiermee ligt het percentage hoogopgeleiden in Rotterdam hoger dan het landelijk gemiddelde van 35%. Rotterdam blijft nog wel achter bij de andere grote steden. Het percentage laagopgeleiden in Rotterdam is gedaald van 36% in 2002 naar 22% in 2016, gelijk aan het landelijk gemiddelde.

 

Toevoeging op onderstaande tabellen: Match banen naar...

Beroepsbevolking volgens de internationale definitie

  • Beroepsniveau 1: Eenvoudige routinematige taken; elementair of lager onderwijsniveau vereist.
  • Beroepsniveau 2: Weinig tot middelmatig complexe taken; lager of middelbaar onderwijsniveau vereist.
  • Beroepsniveau 3: Complexe taken; middelbaar of hoger onderwijsniveau vereist.
  • Beroepsniveau 4: Zeer complexe gespecialiseerde taken; hoger of wetenschappelijk onderwijsniveau vereist.
  • Onderwijsniveau elementair: Vanaf geen onderwijs t/m onderbouw vmbo, praktijkonderwijs
  • Onderwijsniveau laag: vmbo tot en met mbo niveau 2
  • Onderwijsniveau middelbaar: Vanaf mbo niveau 3 tot en met laag niveau hoog onderwijs
  • Onderwijsniveau hoog: hbo en wo bachelor en masters



Vacatures

In 2014 zagen we voor het eerst weer een stijging in het aantal ontstane vacatures. Deze stijging is het gehele jaar 2015 en het eerste half jaar van 2016 doorgezet. In 2016 ontstonden er in de eerste twee kwartalen 2.251 vacatures meer dan in de eerste twee kwartalen van 2015.

De verwachting is dat deze groei verder doorzet.

 

 

 

 

Vergrijzing

In de regio Rotterdam worden ruim 75.000 banen bezet door mensen tussen de 55 en de 65 jaar. Het gaat hierbij om 14% van de banen in de regio. Dit percentage is niet één-op-één door te vertalen naar de toekomstige vervangingsvraag. De pensioenleeftijd wordt geleidelijk verhoogd naar 67 jaar. Daarnaast veranderen organisatorische en technologische ontwikkelingen het karakter van werk en maken sommige banen overbodig.

 

Opleiding en kennis

Het opleidingsniveau van de beroepsbevolking en de aanwezigheid van kennisintensieve bedrijvigheid zijn beiden van invloed op de innovatiekracht van de Rotterdamse regio. In de afgelopen tien jaar is het opleidingsniveau in Rotterdam flink gestegen. Rotterdam heeft met haar mbo-, hbo- en wo-opleidingen een grote groep aan studenten die in potentie kunnen bijdragen aan de verdere stijging van het opleidingsniveau van de beroepsbevolking. Ook leveren deze onderwijsinstellingen een belangrijke bijdrage aan de werkgelegenheid van de regio.

EVR partners, Albeda college, Hogeschool Rotterdam, Erasmus Universities Rotterdam en Hogeschool InHolland, gaan in hun bijdragen; ‘Krachtenbundeling versnelt onderwijsinnovatie’, ‘Onderwijs in de next economy’, 'Studeren in de 21e eeuw' en 'Samenwerking voorkomt verspilling menselijk kapitaal' in op de snel veranderende kenniseconomie en hoe zij jongeren daarop voorbereiden. Ze beschrijven hoe zij als onderwijsinstelling inspelen op veranderingen in de economie en wat hierbij van belang is.

 

Kennisgerelateerde werkgelegenheid

De werkgelegenheid in de kennisdiensten laten sinds 2010 een daling zien. Ook over 2015 daalde de werkgelegenheid in de kennisdiensten met bijna 2000 banen in Rotterdam. De stadsregio Rotterdam liet een daling van 2400 banen zien.

 

Studenten

De toename van het opleidingsniveau zien we ook terug in het aantal ingeschreven studenten.

Het aantal ingeschreven studenten bij het mbo op niveau 1 en 2 loopt sinds 2007 terug tot 9.816 in 2016. De andere opleidingsniveaus lieten over deze jaren een stijging zien. Het aantal inschrijvingen op het hbo daalde na 2010 maar neemt vanaf 2013 weer toe. 61% van het aantal studenten dat in Rotterdam woont, volgt hoger onderwijs. Dit percentage ligt iets hoger dan het landelijk gemiddelde van 59%, maar aanzienlijk lager dan percentage studenten dat hoger onderwijs volgt in Amsterdam (77%) en Utrecht (84%). Het percentage mbo-studenten dat doorstroomt naar een hbo-opleiding ligt in Rotterdam hoger dan gemiddeld in Nederland.

 

Opleidingsniveau beroepsbevolking

Het opleidingsniveau van de beroepsbevolking en aanwezigheid van kennisintensieve bedrijvigheid zijn van invloed op de innovatiekracht.

Een andere gunstige ontwikkeling is dat Rotterdam haar opleidingsachterstand ten opzichte van de rest van Nederland inhaalt. Was in 2002 nog 36% van de Rotterdamse beroepsbevolking laag opgeleid vergeleken met 29% van de Nederlandse beroepsbevolking, in 2016 is dit aandeel voor Rotterdam tot 22% gedaald. Het percentage laagopgeleiden ligt daarmee net boven het landelijke gemiddelde van 20%. Het aandeel hoogopgeleiden is sinds 2002 toegenomen van 26%, gelijk aan het Nederlandse gemiddelde, tot 38% van de beroepsbevolking en ligt daarmee hoger dan in Nederland (34%). 

 

R&D

Volgens de Erasmus Innovatiemonitor 2015 is de hoeveelheid product- en dienstinnovaties van Nederlandse bedrijven is het afgelopen jaar gestegen. De investeringen van organisaties in Nederland in onderzoek en ontwikkeling (R&D) zijn het afgelopen jaar echter met 1,9% gezakt naar gemiddeld 2,4% van de omzet.

Uit de Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor komt eveneens naar voren dat Nederlandse bedrijven uit vooral de high tech sector actief zijn met disruptieve innovaties. Gemiddeld gezien zijn zij 18,7% meer actief met disruptieve innovatie ten opzichte van het landelijke gemiddelde.

Uit de factsheet innovatie blijkt dat het midden- en kleinbedrijf in Rotterdam relatief veel innovatieve ondernemers telt. Innovatieve bedrijven zijn belangrijk voor de ontwikkeling en vernieuwing van de economie van een regio. Zij zijn voorlopers in vernieuwing en staan vaak aan de basis van de ontwikkeling van nieuwe niches en nieuwe werkgelegenheid.

 

Ruimte voor ondernemen

EVR partner Kamer van Koophandel in 'Rotterdams ondernemerschap verandert' de ontwikkeling van het aantal zzp'ers in Rotterdam. Zij bekijken de zpp'ers in relatie tot sectoren clusters en het mkb. In de partnerbijdrage 'Hoe kunnen we het ondernemersklimaat versterken?' van R'damse Nieuwe hoe krachten gebundeld kunnen worden om (innovatieve) ondernemers te ondersteunen.

In 'De slimme kaart van Rotterdam' beschrijft EVR partner CGI hoe geografische 4D-modellen een bijdragen kunnen leveren aan de veiligheid en leefbaarheid van de burger.

In de ‘Navigator Werklocaties Rotterdam 2013-2023’ wordt de ontwikkeling van het ruimte aanbod tot 2023 voor bedrijven, kantoren en winkels beschreven.

 

Ontwikkeling van het overaanbod

Doordat de vraag naar kantoren de laatste jaren fors is afgenomen, is er sprake van een overaanbod van bedrijfs-, kantoor-, en winkelruimte in Rotterdam. Deze ontwikkeling zorgt voor leegstand. Hieronder is te zien hoe het aanbod van werklocaties zich ontwikkelt ten opzichte van het evenwichtsniveau.

Het aanbod van bedrijfsruimte in Rotterdam wijkt de afgelopen 3 jaar niet veel af van het evenwichtsniveau, maar vertoont wel een stijgende lijn. In de prognoses voor de komende 5 en 10 jaar daalt het overaanbod naar het evenwichtsniveau. Dit wordt veroorzaakt door een tekort aan aanbod in de havengebieden, tegenover een overaanbod op stedelijke bedrijventerreinen.

De situatie bij kantoorruimten is geheel anders. In 2010 was er een aanbod van 6% boven het evenwichtsniveau. Het overaanbod is in drie jaar toegenomen tot bijna +14% in 2013. De verwachting is dat de komende periode het overaanbod gaat afnemen.

Het aanbod aan winkelruimten is de afgelopen 3 jaar redelijk in de buurt van het evenwichtsniveau gebleven. Voor de komende jaren wordt gewerkt aan nieuwe winkelruimte in de binnenstad en op Alexandrium om daarmee de aantrekkingskracht van het Rotterdamse winkelaanbod te versterken. Dit zal leiden tot een aanvankelijke toename van het overaanbod, die naar verwachting over tien jaar weer is gedaald tot het evenwichtsniveau.

 

 

Beeld per type ruimte

Het beeld voor de ontwikkeling van de markt voor bedrijfsruimte, kantoorruimte en winkelruimte verschilt. Alle hebben echter te maken met een toename van aanbod ten opzichte van de vraag.

Sinds 2010 is het aanbod aan bedrijfsruimte toegenomen, terwijl de opname is afgenomen. Als die twee lijnen te ver uit elkaar gaan lopen, ontstaat een overaanbod aan bedrijfsruimte. Ook het aanbod aan kantoorruimte is de afgelopen jaren sterk toegenomen, terwijl de gemiddelde opname van kantoorruimte vrijwel gelijk is gebleven. Hierdoor is een groot overaanbod van kantoorruimte ontstaan en daarmee een structurele leegstand. Het aanbod van winkelruimte is eveneens gestegen, zij het minder sterk dan bij de kantoorruimte. Het opnameniveau van winkelruimte is vrijwel gelijk gebleven.

Consumentenstad

In het eerste halfjaar van 2015 is het aantal hotelovernachtingen in Rotterdam gestegen met +8,6%. Het aantal hotelgasten steeg met 13,8%. Onder de consumentendiensten van Rotterdam vallen vrije tijd, horeca en detailhandel. De werkgelegenheid in de consumentendiensten stabiliseerde zich. Er was een lichte stijging van 300 banen in de stad en lichte daling -200 banen in de stadsregio. De bijdrage van EVR partner Ooms Makelaars, 'Het is prettig wonen in Rotterdam', gaat in op economische impuls in de binnenstad door onder andere de oplevering van diverse woningnieuwbouwprojecten in het centrum van de stad. In de partnerbijdrage 'Winkelgebieden onder druk' van de Rabobank leest u meer over de verandering van de retailsector in Rotterdam.

 

Inkomen en bestedingen

Ontwikkelingen in de bevolkingsomvang en –samenstelling hebben invloed op de bestedingen.

Het besteedbaar inkomen en onze voorkeuren voor de wijze van vrijetijdsbesteding hebben effect op de vraag naar consumentendiensten.

Zowel bewoners als bezoekers maken gebruik van diensten en producten van bedrijven uit de consumentensector. De belangrijkste gebruikers van consumentendiensten zijn de bewoners van de stad Rotterdam zelf. In 2014 was het gemiddeld besteedbaar inkomen in Rotterdam € 22.900. Vergeleken met de gemeenten in de stadsregio Rijnmond en de andere grote steden in Nederland is dit laag.

Niet alleen het besteedbaar inkomen is van belang voor de vraag naar consumentendiensten, ook de bevolkingssamenstelling. Naast de vergrijzing zal het aandeel eenpersoonshuishouden in Rotterdam toenemen tot ruim 154.000 in 2025. Dit is 48% van het totaal. Op dit moment zijn er 129.264 eenpersoonshuishoudens in Rotterdam.

In 2013 gaf een inwoner van Rotterdam op jaarbasis gemiddeld 950 euro per jaar uit tijdens vrijetijdsbezoek aan de stad. De verschillen tussen de leeftijdsgroepen liep van 700 euro voor 65-75 jarigen en 1100 euro voor de leeftijdsgroepen tussen 13 en 44 jaar. De verwachting is dat deze bestedingen in 2014, maar vooral in 2015 licht zullen stijgen als gevolg van het toenemende consumentenvertrouwen. Ook de piek in de werkloosheid lijkt voorbij.

 

Aantrekkelijkheid Rotterdam

Rotterdam is ‘hot’ bij buitenlandse reisdeskundigen. De opening van de Markthal, maar ook van het vernieuwde Centraal Station en De Rotterdam trok internationaal de aandacht en leverde positieve verhalen. Dit leidt tot een toenemende belangstelling voor Rotterdam van buitenlandse toeristen.

Bezoekfrequentie en herkomst bestedingen

Consumentendiensten worden afgenomen door zowel bewoners van de stad als door mensen van buiten de stad. Rotterdam kon in 2011 nog een stijging in bezoekersaantallen noteren. In 2012 is het bezoekersaantal met bijna 540.000 bezoeken afgenomen tot een totaal van 15.964.000. Dit is een daling van -3,3%. Daarmee is Rotterdam weer op het niveau van 2010. De meeste sectoren laten een daling zien, waarvan de categorie ‘Theaters & Podia’ met -6,6% de grootste daling realiseert. De sectoren ‘Bioscopen & Casino’ en ‘Stadions’ laten een lichte stijging zien van respectievelijk +0,7% en +2%. Rotterdam heeft nog steeds de hoogste bezoekfrequentie van alle toeristische steden. Gemiddeld bezoekt men Rotterdam 3,2 keer. Dat betekent dat de bezoeker graag terugkomt in Rotterdam (Bron: CVO 2012).

Op basis van de voorlopige cijfers 2014, is de verwachting dat de bezoekaantallen licht zijn toegenomen in 2014. Het lijkt erop dat met name de sectoren ‘attracties’ en ‘musea’ van deze stijging profileren. Omdat niet alle attracties en musea deelnemen in de Toeristische Barometer Rotterdam, zijn de bezoekcijfers een indicatie van de ontwikkelingen in deze sectoren. Voor meer informatie: Rotterdam.toeristischebarometer.nl

Hotelovernachtingen en bezettingsgraad

Het eerste half jaar van 2014 gaf een duidelijke stijging van het aantal hotelovernachtingen (13%, tov het eerste halfjaar van 2013). Dit is geen eenmalige groei sinds 2008 groeit het aantal overnachtingen en gasten.

Ondanks de stijging van het aantal hotelovernachtingen staan zowel de bezettingsgraad als de prijzen van hotelkamers onder druk staan. De gemiddelde bezettingsgraad is in 2013 namelijk afgenomen van 61,8 naar 59,4%. Naast de lagere bezettingsgraad is ook de RevPAR (gemiddelde opbrengst per kamer t.o.v. het aantal beschikbare kamers) gedaald. De gemiddelde opbrengst lag in 2012 op 56 euro, in 2011 was dit nog 60 euro. De verwachting is dat in 2013 de bezettingsgraad en RevPAR weer licht zijn gedaald.

Winkels en horeca

De crisis lijkt op het eerste gezicht weinig effect gehad te hebben op de werkgelegenheid in de detailhandel en horeca. Het aantal banen in de detailhandel steeg tussen 2000 en 2015 in Rotterdam met 2,2% en in de horeca met maar liefst 15,5%. Ook in het laatste jaar was de banengroei in de horeca nog positief (1%).

 

Haven

De economie van de haven is onder meer inzichtelijk te maken aan de hand van de concurrentiepositie van de haven en de kruisbestuiving tussen de haven en de stad.

De crisis heeft weinig vat gehad op de aan- en afvoer van goederen in de Rotterdamse haven, hoewel het beeld per productgroep verschilt. De concurrentiepositie van Rotterdam, als grootste haven van Europa en de vijfde haven van de wereld, is sterk. 

Maar de vraag is of de stad wel genoeg profiteert van de ontwikkelingen in de haven. Verdergaande automatisering zet de werkgelegenheid onder druk, maar de (verwachte) groei in de overslag zorgt aan de andere kant weer voor extra werkgelegenheid. Met name de maritieme sector en ‘cleantech’ bieden kansen.

In de partnerbijdrage 'Op weg naar een groene en slimme haven' gaat het Havenbedrijf Rotterdam in op het belang van innovatie voor de haven en hoe dit vorm krijgt in het havengebied.

 

Technologische veranderingen / clean tech delta

Hoe zal de Rotterdamse economie zich ontwikkelen in de derde industriële revolutie, aangedreven door internettechnologie en hernieuwbare energie? De werkgelegenheid in de clean tech sector stijgt. Binnen deze sector heeft Biobases Economy een groot aandeel in de werkgelegenheid.


Concurrentiepositie

De concurrentiepositie van de Rotterdamse haven is sterk als grootste haven van Europa en vijfde haven van de wereld.

In 2016 daalde de overslag ten opzichte van 2015 licht met 1% tot 461 miljoen ton.

Het was wel een jaar met grote verschillen tussen de marktsegmenten:

  • Droog massagoed kleine daling (-6,2%)
  • Nat massagoed: kleine daling (-0,5%)
  • Containers: kleine stijging (+0,8%)
  • Breakbulk; kleine groei (+0,2%)

 

Het marktaandeel overslag van de Rotterdamse Haven in de havens van de Le Havre-Hamburg steeg in 2015 met 1% tot 38%. Tot 2020 wordt een groei van het aandeel tot 39% verwacht.

 

De haven en de stad

Het economisch nut van de haven voor Rotterdam wordt onder andere gemeten aan de hand van de directe haven gerelateerde werkgelegenheid en waarde.

Havengerelateerde werkgelegenheid

Sinds het begin van de crisis is de werkgelegenheid in het Haven Industrieel Complex gedaald. In de regio zijn in 2015 63.035 mensen werkzaam in het HIC. Het aantal bedrijven loopt sinds 2008 terug in zowel de stad als de regio. In 2015 zijn er in de stad nog 1442 bedrijven actief en in de regio als geheel 2795 bedrijven.

 

Bijlagen

  • Kaarten behorend bij het essay van Frank van Oort & Jeroen van Haaren: 'Next economy, next city?'.
  • Aanvullend interview Lunatech BV. behorend bij het essay van Sergej Bulterman: De hightech sector: een nieuwe groeimotor voor de Rotterdamse economie?.
  • Achtergrondrapportage behorend bij het essay van Gilbert Bal: Doorgroeiers kiezen voor Noordwest.
  • Achtergrondrapportage behorend bij het essay van Gilbert Bal: Kansen voor de stadsstraten in de nieuwe economie.

 

Werkgelegenheid

Bedrijfsvestigingen

Next Economy, Next City: Stad in verandering

De EVR kent - naast de presentatie van de laatste economische cijfers – ieder jaar een speciaal thema. Voor 2017 is gekozen voor het thema ‘Next Economy Next City: Stad in verandering'.

Hoe is de stad in de afgelopen 15 jaar verandert? Wat is er al zichtbaar van de Next Economy in de stad? Waar kapitaliseert de vernieuwde economische dynamiek zich in de stad? En welke verschuivingen zijn al zichtbaar? 

In de EVR 2017 wordt naar de toekomstige economie gekeken en hoe technologische ontwikkelingen het werken in de toekomst gaan veranderen. Bijvoorbeeld de verschuiving in hoe en waar gewerkt wordt. Van vast naar flexibel. Bij het bedrijf van de baas, thuis, in het café, speciaal voor het nieuwe werken ingerichte ruimten of in makerspaces. De economische groei van het afgelopen jaar zet dit jaar door steeds meer toeristen bezoeken de stad en ook wordt Rotterdam aantrekkelijker als woonstad. Het inwoneraantal van de stad groeit en de verkoop van woningen stijgt. Maar wat dit misschien nog wel beter weergeeft is de prijsstijging van woningen.

De veranderingen in de economie bieden volop mogelijkheden. De inzet op innovatie, nieuwe bedrijvigheid en nieuwe ontwikkellocaties maakt een belangrijk onderdeel uit van het regionale en stedelijke beleid. Het CIC, de RDM campus, de ontwikkelingen in Merwe-Vierhavensgebied, maar ook initiatieven vanuit het havenbedrijfsleven en de onderwijsinstellingen versterken het innovatieve klimaat van de stad. Er ontstaan meer ondernemershubs in de stad waar jonge ondernemers werken aan het verwezenlijken van hun ideeën en de economische groei.

We kunnen niet stil blijven staan. Door middel van dit magazine met onderzoek en bijdragen van partners, onderzoekers en wetenschappers hopen wij u te inspireren om mee te werken aan de veranderingen in de stad, zodat we ons samen met u kunnen blijven ontwikkelen.

 

Nieuws

 

EVR 2017 in de media

Geplaatst op 23 maart 2017

Lees de nieuwsberichten over de presentatie van de Economische Verkenning Rotterdam 2017 op:


 

Jaarcijfers Rotterdam Partners

Geplaatst op 23 maart 2017

Rotterdam is een aantrekkelijke stad voor bedrijven, toeristen en bewoners. Dat blijkt uit recente cijfers van Rotterdam Partners. In 2016 zijn er 79 buitenlandse investeerders die zich in Rotterdam hebben gevestigd. Daarnaast is het aantal hotelgasten met 8% gestegen. Ook het aantrekken van de huizenmarkt blijkt uit deze cijfers. De gemiddelde verkoopprijs steeg ten opzichte van vorig jaar met 7% en het aantal verkochte huizen steeg met 24%.

Bekijk hier de infographics van de jaarcijfers 2016.


 

Nu uit: het EVR 2017 magazine

Geplaatst op 16 maart 2017

Benieuwd naar de laatste trends en ontwikkelingen van de Rotterdamse en regionale economie? Wil je meer weten over de economie in regio Rijnmond? Download dan nu het EVR 2017 Magazine!

evr2017mag2.jpg


 

Meld je nu aan voor de EVR 2017

Geplaatst op 22 februari 2017

Kom op woensdag 15 maart naar de Economische Verkenning Rotterdam 2017 met dit jaar als thema 'Next Economy, Next City: Stad in verandering'. Wij bieden u tijdens de EVR 2017 in het Maasgebouw van De Kuip een inspirerende middag en presenteren u de laatste cijfers, trends, ontwikkelingen en andere belangrijke kerngegevens van de Rotterdamse Economie.

Ontdek de kansen van de 'Next Economy' voor Rotterdam met dagvoorzitter Thijs Barendse, wethouder Maarten Struijvenberg (Werkgelegenheid & Economie), gastspreker Evert Jaap Lugt en de leden van ons innovatiepanel. Onze EVR partners geven u gedurende een aantal interactieve workshops hun visie op het thema 'Next Economy, Next City: Stad in verandering' aan de hand van onderzoek en praktijk en vragen u daarin mee te denken.

Programma

13:30 - 14:00 uur Ontvangst

14:00 - 15:20 uur Lezing en Debat

15:40 - 16:45 uur Keuzes uit zes interactieve workshops

16:45 - 18:00 uur Energievolle afsluiting en netwerkborrel

Aanmelden

Aanmelden voor de presentatie van de EVR 2017 is nu mogelijk via, http://bit.ly/EVR2017. Voor vragen mail naar evr2017@rotterdam.nl.


 

Save the date: Economische Verkenning Rotterdam 2017

Geplaatst op 10 februari 2017

Rotterdam verandert continu, maar hoe? Waar groeit en vernieuwt de economie? Welke verschuivingen kunnen Rotterdamse ondernemers en inwoners verwachten in de toekomst? En wat is nu en binnenkort te zien van de veranderende economie in Rotterdam?

U bent van harte uitgenodigd om op woensdagmiddag 15 maart tijdens de presentatie van de Economische Verkenning Rotterdam 2017 ‘Next Economy, Next City: Stad in verandering’ mee te reizen en antwoorden te vinden op deze en vele andere vragen.

Economische Verkenning Rotterdam 2017

De Gemeente Rotterdam maakt tijdens de EVR 2017 samen met haar partners de belangrijkste kerngegevens van de Rotterdamse en regionale economie bekend rond het thema ‘Next Economy, Next City: Stad in verandering’. Daarmee is de EVR een onmisbare kennisbron voor zowel studenten en (jonge) ondernemers als voor bestuurders en beleidsmakers die zich met de ontwikkeling van de Rotterdamse economie bezighouden.

Programma

Op 15 maart vanaf 14.00 uur start de presentatie van de EVR 2017. Maarten Struijvenberg, wethouder Werkgelegenheid en Economie presenteert de nieuwe cijfers over de economische groei, de ontwikkeling van werkgelegenheid en de bezoekersaantallen van Rotterdam. Daarnaast kunnen bezoekers hun kennis over de stad als vestigingsplaats voor innovatieve bedrijven, ideeën en ondernemers verbreden. Dit kan onder meer tijdens de workshops van innovatieve ondernemers aan de hand van onderzoek en praktijk. Zij gaan in op waar in de stad starters en groeiende bedrijven zich bevinden en welke voorzieningen voor hen van belang zijn. Welke rol ondernemershubs in de stad kunnen spelen. En wat er in de haven gebeurt, gezien de transitie naar een nieuwe economie die is ingezet. Tot slot is er om 17.00 uur een netwerkborrel.

Het belooft een inspirerende middag te worden, waarin de gelegenheid zicht voordoet om elkaar te ontmoeten, nieuwe kansen te ontdekken en mee te denken over de toekomst van de stad. De middag vindt plaats in het Maasgebouw van de Kuip, Van Zandvlietplein 1 in Rotterdam.

Aanmelden

Vanaf 15 februari kunt u zich aanmelden voor de presentatie van de EVR2017. Meer weten? Kijk op www.rotterdam.nl/evr of mail naar evr2017@rotterdam.nl.

De Gemeente Rotterdam werkt voor de EVR 2017 samen met: Erasmus Universiteit Rotterdam, Hogeschool Rotterdam, Albeda College, Hogeschool InHolland, OOMS Makelaardij, CGI, Port of Rotterdam, UWV, Rabobank, Randstad en R’damse Nieuwe.


 

Ondernemer in Rotterdam? Kom naar Crowd Force en help de EVR verder.

Geplaatst op 10 juni 2016

Economische Verkenning Rotterdam neemt deel aan de achtste editie van Crowd Force Rotterdam. In deze video stelt wethouder Struijvenberg de vraag: Wat moet de gemeente doen om het gebruik en de zichtbaarheid van de EVR onder ondernemers te vergroten. Wil je EVR helpen? Kom 22 juni 2016 om 19:00 naar Spaces (Hofplein 20).


 

Rotterdam 100 Finale

Geplaatst op 19 mei 2016

Om de Next Economy te creëren moet Rotterdam blijven innoveren. Om die reden verbindt de stad top talenten met toonaangevende bedrijven via de talentencompetitie Rotterdam 100. Zo worden krachten gebundeld om Rotterdam klaar te stomen voor de ‘Next Economy’.

Op dinsdag 7 juni 2016 strijden vier talenten teams in de Rotterdam 100 finale. Deze finale vindt plaats van 15:00 tot 17:00 uur op de Erasmus Universiteit te Rotterdam. De finale bijwonen? Bevestig uw aanwezigheid hier.

CEO’s, ondernemers en ambitieuze studenten komen hier samen in een bruisende omgeving. Een dag vol met inspirerende sprekers, Get In The Ring pitch battles en Next Economy innovaties. Een inspirerende dag met volop mogelijkheden om te netwerken. De finale omvat onder meer een:

● Get in The Ring pitch competitite
● Keynote van burgemeester Aboutaleb
● Intermezzo van award winning startup Tony’s Chocolonely

Geïnteresseerd? Meer informatie en tickets vind u hier.


 

Overslag in haven blijft gelijk

Geplaatst op 21 april 2016

In de Rotterdamse haven zijn in het eerste kwartaal ongeveer evenveel goederen overgeslagen als in dezelfde periode vorig jaar. Alle overslagcijfers zijn op de website van het Havenbedrijf Rotterdam terug te vinden.


 

Nieuwsbrief december 2015

 

EVR2016: Next Economy, Next City

Geplaatst op 24 november 2015

3d.JPGDe voorbereidingen voor de EVR2016 zijn in volle gang. Met als thema voor dit jaar is gekozen voor: Next Economy, Next City

In deze EVR zullen we net als vorig jaar, de aandacht richten op de nieuwe ontwikkelingen.

Lag vorig jaar de nadruk op de Next Economy en met name op onder andere de circulaire economie en 3D printing, dit jaar worden ándere aspecten van de nieuwe economische ontwikkelingen belicht en wordt gekeken naar de effecten hiervan op stad en regio. Wat betekent het als een groot deel van de banen op middenniveau gaat verdwijnen als gevolg van allerlei technologische ontwikkelingen?

In een bijdrage van de Intelligence Group voor het EVR magazine 2016 wordt duidelijk welke banen en beroepsgroepen het betreft en wat het aandeel is van deze banen in de Rotterdamse economie. Onze nieuwe partner CGI zal een bijdrage leveren over technologische ontwikkelingen, mobiliteit en Rotterdam.

Het artikel De derde Maasvlakte ligt op het Weena uit de EVR 2015, krijgt een vervolg. In dit artikel werden vier scenario’s voor de economische ontwikkeling van stad en haven in 2040 geschetst. In het nieuwe essay gaan de onderzoekers verder met twee van deze vier scenario’s en hun impact op de stedelijke en regionale economie. Hierbij kijken zij nadrukkelijk wat het effect van het toekomstbeeld van de Amerikaanse econoom Rifkin, (the Zero Marginal Cist society and Third Industrial Revolution), is op deze scenario’s.

Maar ook de nieuwe maakindustrie komt aan bod. Wist je dat in de eerste helft van dit jaar het aantal industriële starters in de regio al met 38% is gestegen? Dit wijst erop dat de nieuwe maak- en creatieve industrie meer tot ontwikkeling komt (ING regiovisie Rijnmond 2015).

En dit is nog maar een deel van de bijdragen. Kortom iets om naar uit te kijken, wanneer je geïnteresseerd bent in de regio en de kansen voor nieuwe ontwikkelingen.


 

Inkoopgedrag maakindustrie onderzocht

Geplaatst op 24 november 2015

Makercity.JPGIn de Economische Verkenning Rotterdam van 2015 is een bijdrage opgenomen over inkoop door de regionale maritieme maakindustrie. De bijdrage over de maritieme maaksector was een opmaat voor een breder enquêteonderzoek onder de regionale maakindustrie naar hun inkoopgedrag. 

De analyse van het inkoopgedrag heeft zich gericht op kenmerken van de ingekochte producten (materialen, producten en hun waarde), de inkooprelatie (frequentie, duurzaamheid en motieven), de relatie met leveranciers) en de herkomst van de ingekochte producten (geografische invalshoek). Op die manier is inzicht verkregen in de omvang van inkoopstromen, de herkomst van inkoop en de aard van en de motieven achter de inkooprelaties van de regionale maakindustrie. Bovendien is ook inzicht verkregen in de mate waarin maakbedrijven zich bezighouden met duurzaamheidsaspecten van hun inkoopgedrag.

Zo zien we dat er voor ongeveer 5,5 miljard euro wordt ingekocht door de maakbedrijven in de regio Rijnmond Drechtsteden. 65% van de belangrijkste leveranciers zijn buiten de regio gevestigd. Lees hier het complete rapport.

 

 

 

 

 


 

De economische barometer volgens de ING en Rabobank

Geplaatst op 24 november 2015

ing en rabo logos.JPGDe banken laten regelmatig hun licht schijnen over de regionale economie. Zo verwacht de Rabobank in de Regionale Prognoses 2016 een  economische groei in de regio Rijnmond van 2,8 %, en een werkgelegenheidsgroei van 1,5 %. Ook zal, naar verwachting de werkloosheid 0,8% dalen in 2016.

De ING heeft een meer uitgebreide Regiovisie voor de Rotterdamse regio opgesteld.

Na de crisisperiode zit de economie van Rotterdam en regio weer in de lift zit. De verwachting is dat de economie in de regio Groot Rijnmond zowel dit jaar als in 2016, met 2,7% zal groeien.

Verder wordt in de visie van de ING  ingegaan op de betekenis van de Next Economy voor de Rotterdamse regionale economie.

 


 

‘Rotterdam is koploper in transformatie kantoorpanden’

Geplaatst op 24 november 2015

Peter van Nederpelt.JPGHerontwikkeling van kansloze kantoor- en winkelpanden draagt bij aan herstel op de Rotterdamse commerciële vastgoedmarkt, zegt Ooms-directeur Peter van Nederpelt.

Wat is de stand van zaken op de Rotterdamse kantorenmarkt?

De afgelopen jaren was de kantorenmarkt in Rotterdam matig, maar we zien nu langzaam verbetering optreden. Wat daaraan bijdraagt, is dat er de voorbije jaren relatief veel kansloze kantoren zijn omgebouwd tot woningen, studentenhuisvesting, hotels en scholen. Hierdoor is er circa 300.000 vierkante meter voorraad aan de kantorenmarkt onttrokken. Rotterdam is hierin echt een koploper, ook dankzij de goede samenwerking tussen de gemeente en marktpartijen. Zonder transformatie waren de problemen op de kantorenmarkt veel groter geweest, nu is het aanbod nog redelijk stabiel gebleven.

 

Hoe ontwikkelt de vraag naar kantoorruimte zich?

Vanaf het tweede kwartaal zien we de vraag naar kantoorruimte weer aantrekken. Daarbij sprong een aantal grote verhuurtransacties in het oog. Zo trekt het Cambridge Innovation Center in het Groot Handelsgebouw met de intentie om daar binnen vijf jaar 550 start-ups onder te brengen. Een andere blikvanger is de verhuur van een groot kantoorpand langs de A20 aan de Nationale Politie. Dit gebouw stond sinds 2012, na het vertrek van het Algemeen Dagblad en NRC Handelsblad, leeg.


Kan de vrij hoge leegstand van circa 20% op de kantorenmarkt in Rotterdam weer afnemen?

We verwachten dat de leegstand de komende jaren zal dalen, mede omdat de nieuwbouw van kantoren vrijwel is stilgevallen. Maar de vraag richt zich vooral op panden op de beste locaties, die goed bereikbaar zijn met het openbaar vervoer en met goede voorzieningen in de omgeving. In de periferie treedt voorlopig geen herstel op. Dit temeer daar leegstaande kantoorpanden in randgemeenten zich vaak niet lenen voor transformatie naar andere bestemmingen. Voordeel van Rotterdam is dat iets meer dan de helft van de leegstand zich in en rond het centrum bevindt, waar herontwikkeling eenvoudiger is.

 

Welke ontwikkelingen op de Rotterdamse winkelmarkt vallen u op?

Net als in de kantorenmarkt zien we dat de polarisatie tussen de top en de onderkant van de winkelmarkt toeneemt. De vraag naar A1-locaties blijft goed en trekt zelfs nog wat verder aan, terwijl het aanbod hier beperkt is. Daarbuiten zien we de leegstand echter sterk toenemen. Er is eenvoudigweg te veel aanbod van winkels in Rotterdam. Daarom zijn we een aantal jaren geleden in de minder populaire winkelstraten eveneens gestart met herontwikkeling en dit verloopt ook naar tevredenheid.

 

Tonen beleggers weer meer belangstelling voor commercieel vastgoed in Rotterdam?

De interesse van beleggers voor kantoren en winkels in Rotterdam neemt absoluut weer toe. Vooral buitenlandse partijen zijn de laatste tijd erg actief, nadat ze een paar jaar afwezig waren. Internationale beleggers richten zich in Nederland wel nog steeds op de goede locaties in de grote steden en laten de kleinere plaatsen links liggen. Dit is ook zichtbaar in de prijzen. Deze staan bijvoorbeeld in de randgemeenten van Rotterdam nog onder druk.

 

Welke specifieke trends in de lokale economie zijn van belang voor Ooms?

Bij onze woningmakelaardij constateren we dat de binnenstedelijke woningvoorraad conform het gemeentebeleid de afgelopen jaren sterk is toegenomen. Daarbij is het belangrijk dat ook hogere inkomens nu weer in de binnenstad neerstrijken, waar dat in het verleden niet het geval was. Hoogwaardige nieuwbouwprojecten zoals de Markthal, de Calypso, het Timmerhuis en 100Hoog zijn vrijwel volledig uitverkocht. De opwaardering van de binnenstad tot een aantrekkelijk woonklimaat komt de levendigheid van de stad en de detailhandel en horeca ten goede.

 

 

 

 

 

 

 


 

Ontwikkeling van het fietsverkeer binnen Rotterdam tussen 2000 en 2012

Geplaatst op 24 november 2015

Kopie van Ontwikkeling van fietsverkeer Rotterdam grafiek.JPG

Aanmelden voor de EVR Nieuwsbrief

Meld u aan voor de EVR Nieuwsbrief en blijf op de hoogte van van de belangrijkste kerngegevens van de Rotterdamse economie.

*verplicht veld

Economische Verkenning Rotterdam

De Economische Verkenning Rotterdam (EVR) geeft inzicht in de belangrijkste kerngegevens van de Rotterdamse economie. Daarmee is de EVR een onmisbare informatiebron voor bestuurders, ondernemers, studenten en beleidsmakers die zich bezighouden met de ontwikkeling van de Rotterdamse economie.

De gemeente Rotterdam geeft jaarlijks, met input van een aantal vaste partners, onderzoekers en wetenschappers, vorm en inhoud aan de EVR. Aanvullend op de papieren publicatie die dit jaar voor de 13e keer wordt uitgebracht, wordt een groot deel van de gegevens die wij verzamelen op deze website gepubliceerd. Bezoek daarom regelmatig deze website voor nieuwe feiten en cijfers over de verschillende thema’s; zo blijft u op de hoogte!

 

Media

Fotoverslag presentatie EVR 2017

 

Animatie EVR 2017

 

Animatie EVR 2016

 

Animatie EVR 2015

 

Archief

EVR 2016 Magazine

Download hier het EVR2016 Magazine.

evr-magazine_v2.jpg

Animatie EVR 2016

 

EVR 2015 Magazine

Download hier het EVR2015 Magazine.
evr-magazine_witte_achtergrond.jpg

Animatie EVR 2015



Credits / colofon

Gemeente Rotterdam
Stadsontwikkeling
Afdeling Economie
Postbus 1130
3000 BC Rotterdam
Email: evr2017@rotterdam.nl

Colofon

Aan deze website is de uiterste zorg besteed. Voor informatie die onvolledig of onjuist is opgenomen, aanvaarden de auteurs van Stadsontwikkeling, gemeente Rotterdam geen aansprakelijkheid.

Overname van gegevens is toegestaan met bronvermelding ‘Economische Verkenning Rotterdam 2017’.

Onderzoek en samenstelling

Stadsontwikkeling, gemeente Rotterdam
Onderzoek en Business Intelligence, gemeente Rotterdam 

Essays

Gilbert Bal, Roots Beleidsadvies
David Dooghe en Paul Gerretsen, Vereniging Delta Metropool
Frank van Oort en Jeroen van Haaren, Erasmus Universiteit Rotterdam
Walter Manshand en Olaf Koops, Neo Observatory
Sergej Bulterman, Bureon

Column

Matthijs Taanman, Studio Wolfpack

Vormgeving

Tappan Communicatie
Gerbengerrit

Copywriter

Jeroen Boogaard 

Fotografie

Maarten Laupman
Claire Droppert   

Opdrachtgever

Gemeente Rotterdam, Stadsontwikkeling
Melany van Twuijver
Edith Jacobs

Coördinatie en communicatie

Gemeente Rotterdam
Bernou Haasnoot
Marte van Delden

Partners Economische Verkenning 2016

Albeda College: Annette van der Kaay, Peter Siemann
CGI: Wim Wendt
Erasmus Universiteit Rotterdam:  Ronald van den Bos, Marjolein Kooistra
Hogeschool Rotterdam: Bert Hooijer
Inholland: Olav Rülander
Rabobank: Ronald van Raaij
Randstad: Alex Groeneveld, Nicole van der Spek
R’damse Nieuwe: Jonas Martens
Ooms Makelaars bedrijfshuisvesting B.V.: Peter van Nederpelt
Havenbedrijf Rotterdam N.V.: Isabelle Vries
UWV: Jacqueline Toxopeus
Kamer van Koophandel: Alize de Snoo

Disclaimer

De informatie op deze site wordt beschikbaar gesteld door de gemeente Rotterdam. Wij besteden de uiterste zorg aan het zo actueel, toegankelijk, correct en compleet mogelijk maken en houden van de inhoud van de site. Desondanks bestaat de mogelijkheid dat bepaalde informatie onvolledig, na verloop van tijd verouderd of niet meer correct is.

Gemeente Rotterdam aanvaardt geen aansprakelijkheid voor schade als gevolg van onjuistheden en/of gedateerde informatie. Aan de inhoud van deze website kunnen geen rechten worden ontleend. Bovendien is de gemeente Rotterdam niet verantwoordelijk voor de inhoud van de sites waarnaar verwezen wordt.

Overname van gegevens is toegestaan met bronvermelding ‘Economische Verkenning 2017’.

Contact

Heeft u vragen of opmerkingen over de feiten, cijfers of middelen van de EVR 2017, dan kunt u contact opnemen via evr2017@rotterdam.nl.